اما اگر بخواهيم بطور مستندترى به اين موضوع بنگريم بايد به نوشته‌هاى متون و اسناد تاريخى استناد كنيم . در اين باب چند نمونه را در زير مىآوريم . در وقفنامه‌اى متعلق به سال 1132 ه . ق ( سه سال آخر حكومت سلطان حسين صفوى ) از شخصى بنام اسفنديار كتولى از طايفه پلنگ نام مىبرد كه 33 سنگ آب رودخانه كتول كفشگيرى ( رودخانه كفشگيرى در منطقه كتول - نگارنده ) و 6 دانگ خاك زير كلاته را وقف اولادهايش كرده بعلاوه در همين وقفنامه از بلوك كتول هم نام برده شده است . 25 در روضه الصفا آمده : « . . . در شوال 1139 ه شاه طهماسب صفوى به مازندران و استراباد آمد . فتحعلى خان قاجار ( پدر محمد حسن خان و پدربزرگ آقا محمد خان قاجار ) را از اين ناحيه به سوى افغان‌ها ( در پايتخت ) روانه نمود . در استراباد سواره قاجار ، گرايلى ، مدانلو ، حاجيلر فندرسك ، كتول ، تراكمه يموت و گوكلان و تفنگچيان انزانى نيز با وى همراه گشتند » . 26 محمد فتح الله محمد تقى ساروى ( شاگرد ميرزا مهدى خان استرابادى ) كه مدتى را هم بعدها در دربار آقا محمد خان قاجار گذراند ، مىنويسد : « پس از مرگ محمد حسن خان قاجار و ( تح استراباد توسط سپاه زند ، اندكى بعد حسين قلى خان جهانسوز ( برادر آقا محمد خان و پسر ديگر محمد حسن خان كه به دامغان گريخته بود - نگارنده ) به استراباد آمد و خان‌هاى درودمحله ، سياه‌تلو و فوجرد را بماليد و طايفه كتول را هم به سال 1174 ه از دم شمشير گذراند ، آنگاه گاوان و گوسفندان آن‌ها را بين سپاهيان خويش تقسيم نمود » . 27 آقا خان اول كتولى ، قوللر آقاسى آقا محمد خان قاجار در هجوم به شيراز براى سركوبى لطفعلى خان زند در سال 1206 شركت فعال داشت . 28 فتحعلى بيك كتول در سال 1211 ه از سركشيكان خاصه ( از روساى گارد مخصوص ) آقا محمد خان قاجار محسوب مىشد كه : « كوتوال و تحويلدارى كل وجوهات ديوانى و خدمت مرقد امام رضا و نيز امر مرمت آن‌را مىنمود » . 29 پسر وى صادق خان كتول ، پس از پدر در زمان ناصر الدين شاه سركرده و كلانتر كل بلوك كتول شد . 30 در سال 1213 ه در اوايل حكومت فتحعلى شاه قاجار ، محمد حسن بيك كتول « غلام خاصه شاهانه گشت » . 31 در طى جنگ‌هاى ايران و عثمانى ، يعنى در سال 1237 ه